Hóa học quanh ta
Videoclip Hóa học
Tra cứu Hóa học

francium-and-radium-element(H2N2)-Năm 1939, nhà nữ bác học nguời pháp tên là M. Perey đã phát hiện ra nguyên tố có số thứ tự 87, khi tách được nguyên tố này từ các sản phẩm phân rã actini và đặt tên là Franxi để ghi danh nước pháp tổ quốc của bà.

Ngoài đồng vị có đời sống dài nhất 223Fr (t1/2 = 22 phút), còn có 17 đồng vị khác của Franxi có đời sống ngắn, thường điều chế nhân tạo, chủ yếu bằng phản ứng tóe (spallation reaction) khi bắn phá trực tiếp hạt nhân thori bằng hạt α năng lượng cao. Các đồng vị ngắn ngày của Franxi cũng hình thành trong sự phân rã α các đồng vị của actini.

Franxi có mặt trong quặng Urani với hàm lượng vô cùng nhỏ (7,7.1014 nguyên tử 235U, tức là 3.1018 nguyên tử Urani tự nhiên mới có một nguyên tử Franxi). Theo các tính toán, tổng khối lượng Franxi có trong vỏ trái đất (tính đến chiều sâu 1,6 km) là 24,5 g.

Tính chất của Franxi.

* Tính chất lý học

Franxi có khối lượng riêng 2,48 g/cm3, nóng chảy ở 8°C và sôi ở 620°C. Các đồng vị của Franxi có thời gian sống ngắn, hoạt độ phóng xạ của nó lên tới 45000 curi/mg.

* Tính chất hóa học

Franxi nằm trong chu kỳ VII và phân nhóm chính thứ I, nhóm kim loại kiềm, của hệ thống tuần hoàn, có cấu hình electron các lớp ngoài như sau: 5s25p65d106s26p67s1. Franxi chỉ thể hiện số oxi hóa +1. Các tính chất hóa học của Franxi chỉ được nghiên cứu với dung dịch siêu loãng có chứa nguyên tố này, vì đồng vị sống dài nhất của Franxi, 223Fr (223AcK), cũng chỉ có thời gian bán hủy 22 phút.

Nhiều hợp chất của Franxi đồng hình với các hợp chất tương ứng của cesi, vì thế người ta kết tinh các hợp chất của cesi để cộng kết các vi lượng Franxi. Kết tủa cesi peclorat (FrClO4), còn trong trường hợp cesi picrat chỉ có 50% Franxi cộng kết. Khi kết tủa hexacloroplatinat của cesi và rubiđi từ dung dịch rượu - nước, Fr2PtCl6 cộng kết một cách định lượng, trong khi liti và natri hoàn toàn không cộng kết. Từ dung dịch axit axetic, franxi pentaclorobimutat (Fr2Bi.Cl5.2,5H2O), hexaclorostanat (Fr2SnCl6), hoặc cobanitrit Fr2Na[Co(NO2)6] bị cộng kết hoàn toàn khi kết tủa các phức tương ứng của cesi. Sự cộng kết 90% franxi xảy ra khi kết tủa cesi cloroatimonat, cesi silicomolipdat, hoặc cesi photphorotungstat.

Franxi cũng bị cộng kết hoàn toàn và chọn lọc ở dạng FrSiO2.12WO3.nH2O từ dung dịch axit clohyđric đặc, khi axit silicotungstic tự do kết tủa.

Franxi clorua bắt đầu thăng hoa trong không khí ở nhiệt độ 2250C và ở 1100C trong chân không. Ở khoảng nhiệt độ 100 - 1500C trong chân không, nó thăng hoa nhanh và hoàn toàn, còn ở nhiệt độ cao hơn quá trình thăng hoa hoàn tất trong vòng 1 phút. Có thể dựa vào đặc điểm này để tách franxi khỏi đồng vị của rađi AcX, nhưng các đồng vị của chì và tali, AcB và AcC, cũng bay hơi một phần cùng với franxi.

* Điều chế Franxi

Đồng vị 223Fr (AcK) hình thành do sự phân rã α của 227Ac. Đồng vị này có thể thu được khi tách khỏi các sản phẩm phân rã khác của 227Ac, các đồng vị của thori, rađi, poloni, bitmut, chì và tali. Sự tách franxi khỏi các nguyên tố này được tiến hành bằng kết tinh phân đoạn, chiết, sắc kí hoặc kết hợp các phương pháp này. Để tách franxi từ các dung dịch, một giải pháp kỹ thuật hay được sử dụng là cộng kết franxi với chất mang cesi.

Khi các đồng vị của franxi được điều chế bằng các phản ứng tóe bắn phá thori bằng chùm proton năng lượng cao, bia thori được hòa tan trong axit clohyđric đặc, sau đó franxi cộng kết với axit silicotungstic và tách khỏi dung dịch. Kết tủa sau khi lọc rửa, được hòa tan trở lại trong nước rồi hấp phụ trên đát trao đổi cation. Franxi được rửa giải bằng axit clohyđric.

Các đồng vị của franxi cũng có thể được điều chế bằng phản ứng tóe khi bắn phá 238U bằng chùm proton năng lượng cao theo phản ứng 238U(p,6p21n)212Fr, bia được hòa tan trong hỗn hợp axit nitric và hyđropeoxit và franxi cộng kết với chất mang cesi.

Francium_Fusion_ReactionFranxi còn được tổng hợp bằng phản ứng hạt nhân giữa 18O và 197Au. Quá trình này được thực hiện đầu tiên tại Khoa vật lí Đại học Stony Brook (State University of New York at Stony Brook), các đồng vị tạo thành gồm 209Fr,210Fr và 211Fr. 

Võ Ngọc Bình

Hoahocngaynay.com

Hits smaller text tool iconmedium text tool iconlarger text tool icon

Comments powered by H2N2

Tin liên quan:
Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

DANH MỤC TÀI LIỆU

Tìm hiểu về nguyên tố phóng xạ Franxi